Gitaarhals en toets: maple, rosewood of ebony?

Gitaarhals en toets zijn niet hetzelfde

Voordat we maple, rosewood en ebony vergelijken, is één onderscheid belangrijk: de hals en de toets zijn twee verschillende onderdelen.

De hals is het structurele houten deel dat van de body naar de kop loopt. De toets is het oppervlak bovenop die hals waarin de frets zitten.

Een elektrische gitaar kan bijvoorbeeld een maple hals met een rosewood toets hebben. Een andere gitaar kan een maple hals én maple toets hebben.

Als iemand zegt dat een gitaar een “rosewood neck” heeft, bedoelt hij daarom soms eigenlijk alleen de rosewood toets. Voor een goede vergelijking moet je weten over welk onderdeel je praat.

Bekijk ook het overzicht van de belangrijkste gitaaronderdelen en hun namen.

Kun je aan de kleur zien welk hout gebruikt is?

Soms geeft de kleur een goede aanwijzing, maar ze is geen betrouwbare technische specificatie.

• Maple is meestal lichtgeel tot lichtbruin.
• Rosewood varieert van middelbruin tot zeer donkerbruin en kan duidelijke nerven hebben.
• Ebony is vaak zeer donkerbruin tot bijna zwart, maar kan ook lichtere strepen en kleurverschillen bevatten.
• Pau ferro kan qua uiterlijk ergens tussen maple en donker rosewood zitten.
• Roasted maple is duidelijk donkerder dan normaal maple door de warmtebehandeling.

Daarnaast kunnen beits, lak, olie en andere finishes de uiteindelijke kleur sterk veranderen.

Dus: kijk niet alleen naar licht of donker wanneer je wilt weten welk hout gebruikt is. Controleer de specificaties van de gitaar.

Maple, rosewood en ebony in één overzicht

Maple: licht, hard en vaak afgewerkt

Maple is een van de meest gebruikte houtsoorten voor elektrische gitaarhalzen. Vooral Fender-achtige gitaren worden sterk geassocieerd met maple halzen en toetsen.

Een maple toets wordt vaak afgewerkt met lak of een andere beschermende finish. Daardoor raken je vingers tijdens het spelen vooral het afgewerkte oppervlak en niet het onbehandelde hout zelf.

Dat kan een vrij glad en direct gevoel geven.

Waarom kiezen gitaristen voor maple?

• Het lichte uiterlijk past goed bij klassieke Strat- en Tele-achtige ontwerpen.
• Het hout is hard en geschikt voor gitaarhalzen.
• Een afgewerkte maple toets is gemakkelijk schoon te houden.
• Veel spelers houden van het gladde gevoel van een gelakte maple toets.

Maple hoeft overigens niet altijd bijna wit te zijn. Veroudering, lak en roasting kunnen het hout goudgeel, amberkleurig of donkerbruin maken.

Rosewood: donkerder en meer natuurlijk houtgevoel

Rosewood wordt zeer vaak gebruikt voor toetsen en veel minder vaak voor de volledige hals.

In tegenstelling tot een gelakte maple toets blijft rosewood meestal onafgewerkt. Daardoor voel je tijdens het spelen directer het hout en de open nerf.

Veel gitaristen ervaren dat als een iets natuurlijker of minder glad oppervlak.

Waarom kiezen gitaristen voor rosewood?

• Het donkere uiterlijk contrasteert mooi met lichte gitaren en halzen.
• De toets voelt anders aan dan gelakt maple.
• Rosewood is al tientallen jaren een zeer gebruikelijke toetssoort.
• Het hout hoeft normaal niet volledig met lak te worden afgesloten.

De exacte kleur kan behoorlijk variëren. Rosewood is dus niet automatisch bijna zwart.

Ebony: hard, dicht en zeer glad

Ebony is eveneens vooral bekend als toetsmateriaal.

Het is een zeer harde en dichte houtsoort met een fijne structuur. Daardoor kan een ebony toets bijzonder glad en strak aanvoelen.

Veel gitaristen associëren ebony met luxe of duurdere instrumenten, maar het belangrijkste verschil tijdens het spelen is vooral het oppervlak en gevoel.

Waarom kiezen gitaristen voor ebony?

• Zeer hard en dicht oppervlak.
• Glad speelgevoel.
• Donkere, vaak elegante uitstraling.
• Populair op veel high-end, metal-, rock- en klassieke instrumenten.

Niet iedere ebony toets is volledig zwart. Natuurlijk ebony kan bruine, grijze of lichtere strepen bevatten.

Andere houtsoorten voor gitaarhalzen en toetsen

Maple, rosewood en ebony zijn de bekendste namen, maar zeker niet de enige mogelijkheden.

Mahogany

Mahogany wordt veel gebruikt voor halzen van onder andere Gibson-achtige gitaren. De toets zelf is dan vaak gemaakt van rosewood, ebony of een ander materiaal.

Pau ferro

Pau ferro wordt regelmatig gebruikt als alternatief voor rosewood. Het is relatief hard, heeft vaak een duidelijk zichtbare nerf en varieert van licht- tot donkerbruin.

Roasted maple

Roasted maple is maple dat een warmtebehandeling heeft ondergaan. Daardoor verandert onder andere de kleur en wordt het hout meestal donkerder.

Het opvallendste visuele verschil is dat een roasted maple hals er veel donkerder uit kan zien dan traditioneel maple, terwijl het nog steeds maple is.

Wenge en andere alternatieven

Op moderne en custom gitaren kom je ook wenge en andere minder traditionele houtsoorten tegen. Daarnaast bestaan synthetische toetsmaterialen zoals Richlite.

De keuze is dus veel groter dan alleen “lichte of donkere hals”.

Ook tussen de verschillende soorten gitaren vind je grote verschillen in halsconstructie, mensuur en speelgevoel.

Heeft hout van hals en toets invloed op de klank?

Hier wordt het onderwerp snel controversieel.

Fabrikanten en gitaristen beschrijven maple, rosewood en ebony vaak met verschillende klankeigenschappen. Maple wordt bijvoorbeeld regelmatig als helder of direct omschreven, terwijl rosewood vaak als warmer wordt beschreven.

Maar je moet zulke omschrijvingen in perspectief houden.

Bij een elektrische gitaar wordt de uiteindelijke sound ook sterk bepaald door onder andere:

• pickups;
• pickuphoogte;
• snaren;
• mensuur;
• brugconstructie;
• body en halsconstructie;
• versterker;
• speaker;
• effecten;
• en vooral de manier waarop je speelt.

Het is daarom moeilijk om één hoorbaar verschil uitsluitend aan de houtsoort van de toets toe te schrijven.

Kies dus geen rosewood toets omdat iemand beweert dat je gitaar daardoor automatisch “warm” klinkt, of maple omdat je daarmee gegarandeerd meer attack zou krijgen.

Zie houtsoort als één onderdeel van het complete instrument, niet als een EQ-instelling.

Het verschil in speelgevoel is vaak relevanter

Wat je onder je vingers voelt, is veel directer waarneembaar dan subtiele discussies over klank.

Maar ook daar speelt niet alleen het hout een rol.

Het gevoel van een gitaarhals wordt sterk beïnvloed door:

• halsprofiel;
• dikte van de hals;
• breedte van de topkam;
• fretboard-radius;
• fretgrootte;
• mensuur;
• snaarspanning;
• en vooral de finish op de achterkant van de hals.

Een dikke gelakte maple hals kan totaal anders spelen dan een dunne satijnen maple hals, hoewel beide van exact dezelfde houtsoort zijn gemaakt.

Daarom is “welk hout speelt het snelst?” eigenlijk niet de juiste vraag.

Maple of rosewood voor snelle gitaartechniek?

Je kunt net zo snel spelen op maple, rosewood of ebony.

Voor alternate picking, legato, tapping, sweep picking of andere technische speelstijlen zijn de geometrie en afstelling van het instrument veel belangrijker dan de kleur van de toets.

Let vooral op:

• een comfortabel halsprofiel;
• een radius die je prettig vindt;
• goede fret-afwerking;
• een correcte actie;
• en een snaardikte die bij je techniek past.

Een ebony toets maakt je dus niet automatisch sneller en een maple toets is niet uitsluitend geschikt voor ritmespel.

Onderhoud van maple, rosewood en ebony

De juiste verzorging hangt vooral af van de finish van het oppervlak.

Afgewerkte maple toets

Een gelakte of anderszins afgewerkte maple toets behandel je als een afgewerkt oppervlak. Gewoon regelmatig schoonvegen met een geschikte zachte doek is meestal voldoende.

Gebruik geen fretboard-olie op een volledig gelakte maple toets alsof het onbehandeld rosewood is.

Rosewood, ebony en andere ongefinishte toetsen

Ongefinishte toetsen kunnen tijdens een snaarwissel worden gereinigd. Wanneer het hout daadwerkelijk droog oogt, kan een kleine hoeveelheid geschikt fretboard-conditioneringsproduct worden gebruikt.

Meer olie is niet beter. Een toets hoeft niet voortdurend doordrenkt te worden.

Is ebony beter dan rosewood?

Nee. Ebony is harder en meestal fijner van structuur, maar dat maakt het niet universeel beter.

Sommige spelers houden juist van het openere, meer natuurlijke gevoel van rosewood. Anderen verkiezen het gladde en harde oppervlak van ebony.

Hetzelfde geldt voor maple.

De vraag is dus niet:

“Welke houtsoort is objectief het beste?”

Maar:

“Welke combinatie van hals, toets, finish en afstelling voelt voor mij het beste?”

Maakt de kleur van je gitaarhals uiteindelijk verschil?

Voor het uiterlijk: absoluut.

Een lichte maple toets kan dezelfde gitaar totaal anders laten ogen dan donker rosewood of ebony. Dat is geen onbelangrijk detail: je mag een instrument ook gewoon mooi vinden.

Maar kleur alleen vertelt je weinig over speelbaarheid of klank.

Twee donkere toetsen kunnen uit compleet verschillende materialen bestaan. Twee maple halzen kunnen door een andere finish totaal anders aanvoelen. En twee gitaren met dezelfde houtsoorten kunnen door constructie en afstelling nog steeds zeer verschillend spelen.

Welke gitaarhals of toets moet je kiezen?

Gebruik houtsoort dus niet als eerste selectiecriterium.

Wanneer je verschillende gitaren vergelijkt, let dan in deze volgorde op:

1. Voelt het halsprofiel comfortabel?
2. Past de halsbreedte bij je handen?
3. Vind je radius en frets prettig?
4. Is de gitaar goed afgesteld?
5. Vind je het oppervlak en de finish prettig aanvoelen?
6. Vind je de kleur en uitstraling mooi?
7. Past het complete instrument bij de sound die je zoekt?

Test bij voorkeur verschillende gitaren zonder vooraf te beslissen dat maple “beter”, rosewood “warmer” of ebony “sneller” moet zijn.

Een goede gitaar kies je uiteindelijk als compleet instrument. Lees ook Gitaar kopen die zegt: “speel mij”.

Dat betekent ook niet dat je voor iedere combinatie van hout, hals en toets een andere gitaar nodig hebt. Zie Hoeveel gitaren heb je nodig?

Je handen geven je uiteindelijk nuttigere informatie dan de kleur van de gitaarhals.

Meer artikelen over gitaren, snaren, klank, onderhoud en setup vind je bij Gitaar Gear, Tone & Setup.