Multi-FX of stompboxen? Voor- en nadelen voor gitaristen

Van stompboxen naar multi-FX en terug

Toen ik als tiener elektrische gitaar begon te spelen, duurde het niet lang voordat ik mijn eerste stompbox kocht. Voor 10 Duitse mark kocht ik van een vriend op school een tweedehands Electro-Harmonix Step Stone Flanger. Dat pedaal heb ik nog altijd.

Daarna volgden meer tweedehands pedalen: distortion, wah, chorus en alles wat ik goedkoop kon vinden. Mijn pedalboard werd een speeltuin. Pedalen verschuiven, volgordes veranderen, instellingen vergelijken en uren zoeken naar nieuwe geluiden.

Fantastisch om te leren — maar ook behoorlijk tijdrovend.

Toen ik later meer begon op te treden en professioneel te werken, ging ik bijna naar het andere uiterste. Een groot deel van de losse pedalen maakte plaats voor een high-end Lexicon multi-effect van ongeveer €2000.

Eén toestel, presets opslaan en met één druk op de knop een volledig andere sound oproepen: dat was voor livewerk bijzonder aantrekkelijk.

Later ben ik opnieuw meer losse pedalen gaan gebruiken. Niet omdat digitale effecten per definitie slecht klinken, maar omdat ik merkte dat ik het prettig vond om een rig fysiek op te bouwen, ieder onderdeel afzonderlijk te kiezen en heel direct te kunnen ingrijpen.

Vandaag is de keuze bovendien veel complexer geworden. We hebben niet alleen stompboxen en klassieke multi-FX, maar ook complete floor modelers, profilers, captures, plugins en hybride systemen.

Losse stompboxen: maximale vrijheid per effect

Een traditioneel pedalboard bestaat uit individuele effectpedalen die ieder één of enkele specifieke taken uitvoeren: distortion, overdrive, compressor, chorus, delay, reverb, wah, pitch shifting enzovoort.

Het grote voordeel is modulariteit. Je kunt zelf bepalen welk merk en model je voor iedere functie gebruikt.

Vind je de distortion geweldig maar de delay niet? Dan vervang je alleen de delay. Gaat één pedaal stuk, dan blijft de rest van je rig meestal gewoon bruikbaar.

Waarom stompboxen aantrekkelijk blijven

• je kiest ieder effect afzonderlijk
• je kunt pedalen van verschillende merken combineren
• ze zijn direct en fysiek te bedienen
• je kunt je rig geleidelijk uitbreiden
• een defect pedaal legt niet automatisch je volledige setup stil
• kwalitatieve pedalen behouden vaak redelijk goed hun waarde
• je leert heel concreet wat ieder effect en iedere positie in de signaalketen doet

Dat laatste vind ik persoonlijk belangrijk. Als je zelf een compressor, overdrive, EQ, delay en reverb moet instellen en in de juiste volgorde moet plaatsen, leer je veel sneller waarom een sound werkt.

De nadelen van losse pedalen

Een uitgebreid pedalboard wordt snel duur en complex.

• veel afzonderlijke aankopen
• patchkabels en voeding nodig
• meer mogelijke storingspunten
• groter en zwaarder om te vervoeren
• presetwissels zijn moeilijker
• meerdere pedalen tegelijk schakelen kan live onhandig zijn

Een groot board vraagt dus niet alleen geld, maar ook tijd om goed op te bouwen en te onderhouden.

Klassieke multi-FX: veel effecten in één apparaat

Een traditionele multi-FX combineert tientallen of honderden effecten in één toestel. Je bouwt virtuele signaalketens, bewaart presets en schakelt tijdens het spelen complete combinaties tegelijk.

Voor coverbands en gitaristen die veel verschillende sounds nodig hebben, is dat bijzonder efficiënt.

Voordelen van multi-FX

• veel effecten voor één aankoopprijs
• presets opslaan en onmiddellijk terugroepen
• compactere setup
• snellere soundcheck
• complexe effectcombinaties met één voetschakelaar oproepen
• handig wanneer je tijdens één optreden veel verschillende sounds nodig hebt

Voor een covergig waarbij je twintig nummers speelt met totaal verschillende sounds kan dit enorm praktisch zijn.

Nadelen van multi-FX

• je bent afhankelijk van één apparaat
• een storing kan je volledige effectrig uitschakelen
• menu's en schermen kunnen minder direct werken dan losse knoppen
• je gebruikt vaak maar een klein deel van alle beschikbare functies
• digitale hardware veroudert doorgaans sneller dan eenvoudige analoge pedalen

Het risico bestaat ook dat je eindeloos presets verzamelt zonder goed te begrijpen hoe de sound is opgebouwd.

Dat is geen probleem van multi-FX zelf, maar van hoe je het systeem gebruikt.

Moderne floor modelers: veel meer dan een multi-FX

De moderne generatie apparaten zoals Neural DSP Quad Cortex, Line 6 Helix, Fractal FM9 en TONEX maakt de oude tegenstelling tussen stompbox en multi-FX veel minder duidelijk.

Dit zijn geen simpele bakken met chorus, delay en distortion meer. Ze kunnen een vrijwel complete gitaar-rig vervangen.

Afhankelijk van het systeem krijg je:

• amp modelling
• cabinet modelling en impulse responses
• overdrives, distortions en andere stompbox-effecten
• modulatie, delay en reverb
• compressie en EQ
• flexibele routing
• meerdere signaalpaden tegelijk
• presets en scenes
• MIDI-controle
• rechtstreeks uitgangssignaal naar PA, interface of FRFR-speaker

Sommige systemen kunnen daarnaast klanken van echte versterkers, pedalen of complete rigs capturen of profilen.

Waarom floor modelers zo populair zijn

Voor livegebruik kun je één apparaat meenemen, rechtstreeks naar de PA gaan en per song een complete rig oproepen.

Bijvoorbeeld:

• clean amp + compressor + chorus voor één nummer
• high-gain amp + gate + delay voor het volgende
• andere cabinet simulation en tuning-gerelateerde effecten voor een derde nummer

Dat allemaal zonder fysieke versterker en een groot pedalboard te hoeven meenemen.

Als je vaak op hoog volume speelt, blijft gehoorbescherming voor muzikanten en gitaristen belangrijk, ongeacht welk type rig je gebruikt.

Maar de bediening blijft anders

Zelfs wanneer een moderne modeller uitstekend klinkt, is werken met een scherm en virtuele blokken een andere ervaring dan letterlijk aan vijf afzonderlijke pedalen draaien.

Voor sommige spelers is die flexibiliteit fantastisch. Andere gitaristen merken dat te veel mogelijkheden juist afleiden van spelen en sound maken.

Plugins en amp sims: maximale flexibiliteit in de studio

Software heeft de vergelijking nog verder veranderd. Met plugins en amp sims kun je via een audio-interface rechtstreeks in je computer spelen en opnemen.

Denk aan software van Neural DSP, TONEX, AmpliTube en vergelijkbare systemen.

In de studio heeft dit enorme voordelen.

• geen fysieke versterker nodig
• geen microfoons nodig
• sounds volledig opslaan met je project
• later andere amps, cabinets of effecten kiezen
• meerdere instanties gebruiken zonder extra hardware te kopen
• gemakkelijk automatiseren binnen een DAW

Re-amping zonder opnieuw te spelen

Een belangrijk voordeel is dat je een droge DI-gitaar kunt opnemen en de uiteindelijke sound later kunt kiezen.

Je kunt dezelfde uitvoering bijvoorbeeld eerst door een clean model sturen en later beslissen dat een high-gain amp beter werkt — zonder de partij opnieuw in te spelen.

Nadelen van plugins

• computer en audio-interface nodig
• latency moet laag genoeg zijn
• live is een computer extra hardware die kan uitvallen
• bediening met muis en toetsenbord voelt minder direct
• je hebt vaak een MIDI-controller nodig voor comfortabel live schakelen

Voor studio en thuisgebruik zijn plugins bijzonder krachtig. Voor podiumgebruik verkiezen veel gitaristen daarom nog steeds specifieke hardware of een combinatie van beide.

Hybride rigs: het beste van beide werelden?

Je hoeft gelukkig niet voor één kamp te kiezen.

Een moderne rig kan bijvoorbeeld bestaan uit:

• een favoriete analoge overdrive
• een wah of compressor als losse stompbox
• een floor modeller voor amps, cabinets en delays
• plugins voor opname en extra processing in de studio

Dat is vaak een erg sterke aanpak. Je behoudt de pedalen waarvan je de bediening of specifieke reactie prettig vindt en laat de digitale apparatuur het complexe werk doen.

Een hybride setup kan ook praktisch zijn wanneer je thuis met plugins werkt maar live dezelfde basis-sound wilt meenemen in hardware.

Stompbox, multi-FX, floor modeller of plugin?

Zijn losse pedalen nog altijd beter van klank?

Die eenvoudige conclusie kun je vandaag eigenlijk niet meer trekken.

Moderne digitale systemen kunnen extreem overtuigend klinken. In een volledige bandmix of PA-context zal het verschil tussen een goede digitale rig en een traditionele amp/pedal-rig bovendien vaak veel kleiner zijn dan gitaristen tijdens een geïsoleerde vergelijking verwachten.

Wat wél verschillend kan zijn, is de ervaring:

• hoe een pedaal reageert wanneer je eraan draait
• hoe snel je een instelling kunt veranderen
• hoe je rig reageert op volume en dynamiek
• hoe gemakkelijk je tijdens het spelen kunt improviseren met je instellingen

Dat zijn legitieme redenen om een bepaald systeem te verkiezen, maar ze betekenen niet automatisch dat analoog altijd beter klinkt of digitaal altijd slechter.

Zijn multi-FX voor luie gitaristen?

Nee. Een multi-FX of modeller gebruiken is niet lui. Het is een workflow-keuze.

Het probleem ontstaat pas wanneer je presets gebruikt zonder te begrijpen wat er gebeurt en daardoor niet meer weet hoe je zelf een sound moet aanpassen.

Je kunt perfect veel leren met een modeller — zolang je ook werkelijk kijkt naar:

• effectvolgorde
• gain staging
• EQ
• compressie
• delaytijden
• reverb
• speaker- en cabinetkeuze
• routing

Andersom kun je ook twintig stompboxen bezitten zonder te begrijpen wat ze doen.

Hetzelfde principe geldt voor instrumenten zelf: meer gear is niet automatisch beter. Zie ook Hoeveel gitaren heb je nodig?

Welke effectsetup past bij jou?

Kies vooral stompboxen als...

• je fysieke bediening belangrijk vindt
• je je rig stap voor stap wilt opbouwen
• je specifieke favoriete pedalen wilt combineren
• je graag experimenteert met signaalketens
• je geen honderden presets nodig hebt

Kies een multi-FX als...

• je veel verschillende effecten nodig hebt
• je snel complete presets wilt wisselen
• je compact wilt reizen
• je veel covers of verschillende stijlen speelt
• budget en gemak belangrijk zijn

Kies een moderne floor modeller als...

• je je volledige amp- en effectenrig in één apparaat wilt
• je rechtstreeks naar PA of FRFR wilt spelen
• je per song complete rigs wilt kunnen opslaan
• je complexe routing gebruikt
• je live zo weinig mogelijk losse apparatuur wilt meenemen

Kies plugins als...

• je vooral thuis of in de studio werkt
• je toch al via een DAW opneemt
• je maximale recall en flexibiliteit wilt
• je later nog van amp of effecten wilt kunnen veranderen
• je geen fysieke versterker nodig hebt

Kies een hybride rig als...

Je bepaalde favoriete pedalen wilt behouden maar tegelijk wilt profiteren van digitale amps, cabinets, presets of plugins.

Voor veel gitaristen is dit uiteindelijk de meest praktische oplossing.

Multi-FX of stompboxen: conclusie

De oude tegenstelling “stompboxen klinken goed, multi-FX zijn gemakkelijk” is te simpel geworden.

Losse pedalen geven je modulariteit, directe bediening en de vrijheid om ieder onderdeel afzonderlijk te kiezen. Multi-FX bieden veel effecten en snelle presets. Moderne floor modelers kunnen tegenwoordig bijna een volledige gitaar-rig vervangen, terwijl plugins in de studio nog meer flexibiliteit bieden.

De beste keuze hangt daarom niet af van welk systeem theoretisch “het beste” is, maar van waar je speelt, hoeveel sounds je nodig hebt, hoeveel apparatuur je wilt meenemen en hoe je graag met je geluid werkt.

En als je niet wilt kiezen: combineer ze. Een goede hybride setup kan precies de voordelen geven die jij nodig hebt zonder je aan één systeem vast te zetten.

Ben je nog bezig met het kiezen van je eerste instrument, bekijk dan Welke gitaar kopen als beginner? en het overzicht van de belangrijkste soorten gitaren.

Meer artikelen over gitaren, effecten, tone en setup vind je bij Gitaar Gear, Tone & Setup.